ΚΕΦΑΛΟΚΑΛΥΜΜΑΤΑ: ΑΝΔΡΙΚΟΣ:
¤ Κετσέ ή κιατσά: κάλυμμα φτιαγμένο από κετσέ, δηλαδή πεπιεσμένο μαλλί, μαύρο ή λευκό. Είχε σχήμα θολωτό και έφερε στο γύρο μαύρο τσιτ’ ή σερβέττα.

¤ Καλπάκ’ (τουρκ. γαλπάχ ή γαλπάγ): παλιό τούρκικο κεφαλοκάλυμμα που φόρεσαν και οι ‘Ελληνες του Πόντου. Πάνω ήταν επίπεδο, φτιαγμένο από κετσέ ή τσόχα με αστάρι και βαμβάκι κεντημένο. Το καλπάκι των μεταλλουργών ήταν φτιαγμένο από σαμουρόγουνα και έφερε στην προμετωπίδα χρυσά εμβλήματα (σφυρί, μοχλό και θρυαλλίδα).

 

¤ Τερλίκ’ ή ταρλίκ’: κάλυμμα σε σχήμα φεσιού από κετσέ στην αρχή και από χασεδένιο ύφασμα, κεντημένο αργότερα. Από το τελευταίο (ή και από κετσέ) αποτελούνταν το καβούκ ( ή χαβούγ΄/ χαβουχ’) και το φορούσαν παλαιότερα οι Τούρκοι. Το χασεδένιο τερλίκ’ το φορούσαν από κάτω από την κετσέ και το φέσι αργότερα, για τον ιδρώτα. Είχε στο γύρω του από την κάτω πλευρά πούρτζα (δηλαδή σαντζάκι) και στην κορφή κουκούλ’, είδος μικρής φούντας.

 

¤ Το παπακ’ ή παπάγ’: κάλυμμα από δέρμα προβάτου με φόδρα από μέσα ή και από αστρακάν’ στο πάνω επίπεδο.

 

¤ Κουκούλα: φοριόταν αρχικά μόνο από τους Λαζούς που χρησιμοποιούσαν ζίπκα. Κατόπιν από τους νέους της Κρώμνης και της Σάντας. Φτιαχνόταν από λεπτό εγχώριο μαύρο σάλι ή τσόχα με δυο ταινίες μακριές από το ίδιο ύφασμα που τυλίγονταν γύρω από το μέτωπο και κύκλωναν το κεφάλι με δέσιμο στο πίσω μέρος. Οι ταινίες αυτές έφεραν στο γύρο και στο μέρος της κεφαλής που ήταν η κουκούλα, σιρίτια χρυσοκεντημένα. Κρόσσος υπήρχε και στην κορυφή του καλύμματος.

 

¤ Φεσ’ ή φασ’: ήταν κόκκινο ή βυσσινί ή και μαύρο με φούντα πίσω (τουρκ. πισκιούλ’, πισκίλ’) από νήματα μαύρα ή γαλάζια. Γύρω του έδεναν μαύρο τσιτ’ ή τσαλμά (τουρκ) και οι νέοι την τσαβράν. Σε παλαιότερα χρόνια φορούσαν και οι γυναίκες φέσι με φούντα. Στην Κρώμνη συνηθιζόταν το φενερλίν’ κιουλλάχι, είδος φέσι πτυχωτό με ειδικό μεταξωτό λεπτό περιτύλιγμα πολύχρωμο που κατασκευαζόταν στην Τρίπολη της Αφρικής.

 

Σαν περιβλήματα μαζί με τα καλύμματα της κεφαλής έφεραν διάφορα υφάσματα λεπτότατα, τετράγωνα με σταμπωτά λουλούδια στην παρυφή ή και σε όλη την επιφάνεια, τα λεγόμενα τσίτεα ή και άλλο μαντήλι χρωματιστό βαμβακερό, μεταξωτό ή λινό. Ένα τέτοιο περίβλημα ήταν και η σερβέττα από λεπτό μαύρο πανί που παλαιότερα ήταν κίτρινο. Την σερβέττα την τύλιγαν ολόγυρα στην κετσέ και στο φέσι, ενώ οι αρχιερείς την τύλιγαν κάποτε γύρω από το καλυμαύχι.

ΠΑΙΔΙΚΟΣ:

Τα κορίτσια κάλυπταν το κεφάλι με δουλπάν ή με γιαζμά λευκή ή κίτρινη με χρωματιστά κλαδιά.

 

ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΣ:

¤ Τάπλα: δισκοειδές χαμηλό κάλυμμα της κεφαλής που έφερε εσωτερικώς λεπτό στρογγυλό έλασμα. Το τμήμα που υπήρχε στο πάνω μέρος της κεφαλής σχημάτιζε δίσκο ενώ ο γύρω από το μέτωπο και προς τα πίσω γύρος παρουσίαζε ταινία 2-3 δακτύλων. Ο γύρος ήταν καλυμμένος με λεπτότατο σταμπωτό κόκκινο ύφασμα, το πολίτ’κον τσίτ’, δεμένο με τέτοιο τρόπο ώστε να φαίνονται τα χρωματιστά του σχήματα, τα πλούμια. Το κάτω τμήμα του στο μέτωπο άφηνε να διακρίνεται σειρά νομισμάτων δωδεκάγροσων (ρουμπιέδων) ή εικοσιπεντάγροσων (γαζίων) με τρύπα στο πάνω μέρος και ραμμένων με τέτοιο τρόπο ώστε το μισό του ενός να καλύπτει το μισό του διπλανού. Στα δυο άκρα της σειράς ήταν ραμμένα ένα ή κάποτε και δύο μεγαλύτερα φλουριά (μαχμουδιέδες)-75 γροσίων). Το σύνολο των φλουριών έφτανε τα 33-35. Άλλά μικρά φλουριά ήταν συχνά ραμμένα σε μικρές στενές κορδέλες μεταξωτές μαύρες (γαϊτάνια), οι οποίες, εξαρτημένες πλαγίως δεξιά κα αριστερά από το γύρο της τάπλας, έδεναν πίσω ή και κάτω από την πλεξίδα ή τις πλεξίδες. Η τάπλα όταν δεν έφερε τεπελίκ’ ή όταν δεν αντικαθίστατο από το κουρσίν, εκαλύπτετο με πυκνές σειρές νημάτων μαύρων ή γαλάζιων μεταξωτών κεντημένων με κύκλους ακτινοειδώς από το γύρω προς το κέντρο.

¤ Τεπελίκ’ (τουρκ. ταπαλίκ’): ήταν τάπλα που έφερε στην πάνω επιφάνεια ραμμένο λεπτό στρογγυλό ασημένιο ή επίχρυσο έλασμα με ανάγλυφα σχήματα ή με νομίσματα, βαλμένα το ένα δίπλα στο άλλο. Το έλασμα κάποτε αντικαθιστά χρυσοκέντητο τμήμα.

¤ Το φιντσάν’ ή κουκούλ’: το φορούσαν οι ηλικιωμένες. Σε μεταγενέστερους χρόνους φορούσαν τα τσαμπάρα, δηλαδή πολλά τσίτεα το ένα πάνω στο άλλο με μια βοχτσά πάνω από όλα.

 

Από τα τσίτεα που υπήρχαν στα τσαμπάρα εκείνο που δενόταν ήταν λευκό ενώ τα υπόλοιπα ήταν σκούρου χρώματος ή μαύρα. Το τεπελίκ’ καθώς και την τάπλα έφεραν στην κεφαλή κάπως λοξά και χαμηλά κάπως στο μέτωπο. Τα δύο αυτά είδη κεφαλοκαλυμμάτων καθώς και το κουρσίν στερεωνόταν με κορδόνια μεταξωτά, που δένονταν ή πίσω και κάτω από την πλεξίδα ή κάτω από το λαιμό αφού περνούσαν κάτω από τα αυτιά.

 

¤ Το κουρσίν ήταν είδος τεπελίκι κεντημένο πάνω με χρυσό νήμα ή με κεντημένο άνθος στο μέσο. Κάποτε έφερο κρόσσο από νήματα χρυσά και κρέμονταν στον αριστερό κρόταφο. Ολόγυρα είχε φλουριά και δενόταν με δύο δέρματα κάτω από την πλεξίδα.

 

¤ Στη Λιβερά χρησιμοποιούσαν τετράγωνο, διπλωμένο τριγωνικά, λευκό μαντήλι, την κατζοδέτραν, που κάλυπτε όλο το τριχωτό μέρος της κεφαλής. Τα άκρα της στριφογύριζαν και έδεναν πάνω από το μέτωπο. Πάνω της έδεναν με όμοιο τρόπο και άλλο κάλυμμα, το λετζέκ’, μαντήλι βαμβακερό με σταμπωτά κλαδιά και πάνω του δεύτερο λετζέκ’.

 

¤ Το τερλίκ’ και ταρλίκ’, κάλυμμα της κεφαλής κεντημένο με χρωματιστά νήματα, έφερε κάποτε νομίσματα στο γύρο, πούρτζα (σατζάκι) και κέντημα σε σχήμα μικρών τριγώνων.

 

¤ Η βαλά, το νυφικό κάλυμμα, χρησιμοποιούταν στο Ακ Νταγ Ματέν. Το πουλλούν ή πουρλούν (Κοτύωρα) ήταν λεπτό κόκκινο ή πράσινο νυφικό κάλυμμα.

 

¤ Το σαλ’ ήταν μάλλινο ύφασμα τετράγωνο μονόχρωμο ή πολύχρωμο που κάλυπτε σαν μπέρτα την κεφαλή, τα νώτα και τη μέση.

 

¤ Το τσαρκούλ’, πλατύ σαν το τούρκικο σαρτσάφ’ ήταν κάλυμμα μεταξωτό λευκό που κάλυπτε όλο το σώμα της γυναίκας από την κεφαλή ως τα πόδια. Στο Καραπερτσίν Αμισού, τσαρκούλ’ έλεγαν και το καμαρωτέρ’.

 

¤ Η καγιά ήταν επίσης ποδήρης καλύπτρα. Το καμαρωτέρ’ ήταν η συνήθης νυφική καλύπτρα (στη Λιβερά λεγόταν και καμάρα). Λεγόταν και τουβάκι (Κοτύωρα, Σινώπη) καθώς και λετζέκ’ (Σούρμενα) και τουλ’ (Πουλαντζάκη).

 

 

ΚΟΣΜΗΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΣ

Οι γυναίκες του Πόντου είχαν τα φλουριά της τάπλας, που διακοσμούσαν το μέτωπο και τις δύο στενές ταινίες που έδεναν κάτω από την πλεξίδα. Επίσης είχαν το τεπελίκ’, ασημένιο ή επίχρυσο δίσκο και το χιλάλ’ στο μέτωπο αντί των νομισμάτων της τάπλας. Ήταν πλεκτή από χρυσό σύρμα ταινία της οποίας το μήκος ήταν όσο και η απόσταση μεταξύ των δύο κροτάφων. Τα σκουλαρίκια ήταν συνήθως καφασωτά και στενόμακρα.

 

¤ Τα τετίκια ή τατίκια, κοσμήματα των πλεξίδων φτιαγμένα από εφτά ασημένιες αλυσίδες που η κάθε μια έφερε στο άκρο από ένα φλουρί πεντάγροσο (τουρκ. βεσλίκ) που κρεμόταν από πλατύ ασημένιο ή χρυσό τμήμα. Κάποτε έφερε και ματόχαντρα και σαμσάδες «για το μάτι».

 

¤ Το τσαφ’ ήταν κόσμημα της κεφαλής που αντικαθιστούσε τα φλουριά στα χωριά και που κρεμόταν από το κουρσίν, αποτελούμενο από διπλή σειρά αλυσίδες, που η κάθε μία έφερε στα δύο άκρα ασημένια τμήματα και επίχρυσα μονόγροσα ή ψευτοφούλιρα.

 

¤ Το τουλπίρ’: το Ακ Νταγ Ματέν ήταν ασυμένια αλυσίδα με πόρπες αριστερά και δεξιά της κεφαλής που καρφώνονταν στα καλύμματα της κεφαλής.

 

¤ Τα μαλλοδέματα, δεσίματα των μαλλιών, ήταν στην αρχή γαϊτάνια μεταξωτά. Σε μεταγενέστερη εποχή έγιναν ασημένιες αλυσίδες από τις οποίες ήταν εξαρτημένα ασημένια νομίσματα και ματοζήνιχα που τα κρεμούσαν στις πλεξίδες τα κορίτσια και οι νεαρές γυναίκες.

 

Πηγές: Δ.Η. Οικονομίδου, Περί αμφιέσεως, Αρχείον του Πόντου Β1929, σσ8 κεξ.

Οδ. Λαμψίδου- Αρ. Ραζή, Ευρετήριον απεικονίσεων και φωτογραφιών του Πόντου και των Ελλήνων Ποντίων 1977, σ. 297.

Δ.Η. Οικονομίδου, Περί αμφιέσεως, ό.π. σσ.25 κεξ. Οδ. Λαμψάκου ο.π. (σσ)297

Δ.Η. Οικονομίδου, Περί αμφιέσεως, ο.π. (σσ) 45-47.

 

Για να δείτε τις εικόνες με τα κεφαλοδεσίματα, επισκεφθείτε το τμήμα > Ενδυμασίες/Κεφαλοδεσίματα

 

 

 

Από τον τύπο

  • Όσο κρυώνει η φάβα, σφίγγει, πήζει. Την αραιώνουμε με λίγο ζεστό ζωμό, ζεσταίνοντάς τη σε χαμηλή φωτιά.

  • Θρυλική μακαρονάδα με ελαφρώς άκομψο όνομα και πολλές θεωρίες σχετικά με την καταγωγή της. Το σίγουρο είναι ότι πρωτοφτιάχτηκε στο νησάκι Ischia, στον κόλπο της Νάπολης, και συνδυάζει ιδανικά την ντομάτα με τις αντζούγιες, την κάππαρη, τις ελιές και την καυτερή πιπεριά.

  • «Δεν χρειάζεται κουτάλι το κονσομέ, απ’ το μπολάκι πιες το, γι’ αυτό έχει τα χερουλάκια».

  • Ωραία μουσική, πιάτα που ευνοούν το τσιμπολόγημα και ποτά που ανάβουν τη σπίθα. Τρία υλικά έχει όλα κι όλα η συνταγή της διασκέδασης, αλλά παίζει ρόλο και το «χέρι». Αυτά τα μπαρ-εστιατόρια το ’χουν.

  • Μια πεζοπορική εκδρομή για αρχάριους στη μοναστική πολιτεία.

  • Τον τίτλο της πρωταθλήτριας Ευρώπης στο πόλο κατέκτησε η Εθνική ομάδα ανδρών της Ουγγαρίας, η οποία επικράτησε στα πέναλτι 14-13 της μαχητικής Ισπανίας και ανέβηκε στην κορυφή μετά από 21 χρόνια.

  • Παγκόσμιο σοκ έχει προκαλέσει η είδηση του θανάτου του Κόμπι Μπράιαντ σε συντριβή ελικοπτέρου. Με αναρτήσεις τους στο Twitter άνθρωποι από τον χώρο του αθλητισμού και όχι μόνο μιλούν για αυτόν και εύχονται συλλυπητήρια στην οικογένειά του.

  • Δικογραφία αυτόφωρης διαδικασίας σχηματίστηκε από την Υπηρεσία Εσωτερικών Υποθέσεων Σωμάτων Ασφαλείας σε βάρος Αστυφύλακα και Ειδικού Φρουρού, που υπηρετούν σε υπηρεσίες της Αττικής, καθώς και ιδιώτη, οι οποίοι συνελήφθησαν το Σάββατο για υπόθεση ναρκωτικών.

  • Πέντε είναι τα κρούσματα του νέου κοροναϊού που έχουν επιβεβαιωθεί μέχρι στιγμής στις Ηνωμένες Πολιτείες, ανακοίνωσαν απόψε τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Ασθενειών

  • Ανοικτό αφήνουν το ενδεχόμενο ενός μεγάλου σεισμού στην Κωνσταντινούπολη οι Τούρκοι επιστήμονες σύμφωνα με δηλώσεις του Ευθύμιου Λέκκα, Προέδρου του Οργανισμού Αντισεισμικής Προστασίας, στον ΣΚΑΪ.

  • Επεισόδια με μολότοφ και χειροβομβίδες κρότου λάμψης σημειώθηκαν στο ημίχρονο του ντέρμπι ΑΕΚ-Ολυμπιακός στο Ολυμπιακό Στάδιο, όπου οπαδοί πυρπόλησαν με βόμβες μολότοφ ένα περιπολικό της ΕΛ.ΑΣ.

  • Παγκόσμια θλίψη έχει προκαλέσει η είδηση του θανάτου του σταρ του NBA Κόμπι Μπράιαντ, σε ηλικία 41 ετών, και της 13χρονης κόρης του Τζιάνα, εξαιτίας της συντριβής του ελικοπτέρου στο οποίο επέβαιναν. 

  • Τη στήριξή του στην Ελλάδα απέναντι στις τουρκικές ενέργειες στην Ανατολική Μεσόγειο και τον προβληματισμό του για την κατάσταση στη Λιβύη την επαύριο της διάσκεψης του Βερολίνου εκφράζει ο ύπατος εκπρόσωπος της Ε.Ε. για την Εξωτερική Πολιτική, Ζοζέπ Μπορέλ, στέλνοντας μήνυμα πως «πρέπει να ολοκληρώσουμε τη δουλειά για τις κυρώσεις» που θα επιβληθούν λόγω των τουρκικών δραστηριοτήτων στην ΑΟΖ της Κύπρου.

  • «Ως φυσική ηγεσία, αλλά και η πολιτική ηγεσία, είμαστε αντίθετοι σε τέτοιες συμπεριφορές. Η αντίδρασή μας ήταν άμεση. Τέτοιες συμπεριφορές είναι πλήρως καταδικαστέες και δεν μπορούμε να τις ανεχτούμε», δήλωσε ο αρχηγός της Αστυνομίας, αντιστράτηγος Μιχάλης Καραμαλάκης.

  • Με την ψήφιση του εκλογικού νόμου ολοκληρώθηκε το τρίπτυχο των θεσμικών εκκρεμοτήτων που είχε μπροστά της η κυβέρνηση. Είχαν προηγηθεί η αναθεώρηση του Συντάγματος και η προεδρική εκλογή.

  • Ο πρωθυπουργός έθεσε την κόκκινη γραμμή σε σχέση με το τι θα πράξει η Ελλάδα αν η Τουρκία προχωρήσει σε έρευνες σε περιοχή ελληνικής κυριαρχίας. Καλώς το έπραξε.

  • Ενας φόβος πλανιέται πάνω από τον κόσμο, ο φόβος ότι στην εποχή μας εξαντλήθηκαν οι ιδεολογίες, οι δομές και οι συνήθειες με τις οποίες πορευόμασταν τόσον καιρό, ενώ τίποτα δεν φαίνεται ικανό να τις αντικαταστήσει με τρόπο που θα συμβάλει στην ευημερία των ανθρώπων.

  • Διαδικασία μεταλλάξεως της Νέας Δημοκρατίας προωθεί ο πρόεδρός της Κυριάκος Μητσοτάκης, από ένα κόμμα της «Κεντροδεξιάς», με κάποιες ευδιάκριτες αναφορές στην παραδοσιακή κοινοβουλευτική Δεξιά, σε έναν φιλελεύθερο, κεντρώο πολιτικό σχηματισμό, καθιστώντας μία «παράταξη» χαλαρής όντως ιδεολογικής διαμορφώσεως σε μηχανισμό εξασφαλίσεως κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, με τις απαραίτητες πάντα προσαρμογές.

  • Στην άσκηση της ιατρικής και στην πράξη της πολιτικής η ξεχωριστή ικανότητα, το ταλέντο ή χάρισμα, αποκαλύπτεται στη διάγνωση: Στην ταχύτητα και ευστοχία εντοπισμού της αιτίας που γεννάει το νοσηρό σύμπτωμα.

Καιρος στην Αττικη

Partly Cloudy

15°C

Athens

Partly Cloudy

Humidity: 55%

Wind: 19.31 km/h

  • 24 Mar 2016

    Mostly Clear 18°C 11°C

  • 25 Mar 2016

    Thunderstorms 17°C 8°C

Αναζητηση