ΚΕΦΑΛΟΚΑΛΥΜΜΑΤΑ: ΑΝΔΡΙΚΟΣ:
¤ Κετσέ ή κιατσά: κάλυμμα φτιαγμένο από κετσέ, δηλαδή πεπιεσμένο μαλλί, μαύρο ή λευκό. Είχε σχήμα θολωτό και έφερε στο γύρο μαύρο τσιτ’ ή σερβέττα.

¤ Καλπάκ’ (τουρκ. γαλπάχ ή γαλπάγ): παλιό τούρκικο κεφαλοκάλυμμα που φόρεσαν και οι ‘Ελληνες του Πόντου. Πάνω ήταν επίπεδο, φτιαγμένο από κετσέ ή τσόχα με αστάρι και βαμβάκι κεντημένο. Το καλπάκι των μεταλλουργών ήταν φτιαγμένο από σαμουρόγουνα και έφερε στην προμετωπίδα χρυσά εμβλήματα (σφυρί, μοχλό και θρυαλλίδα).

 

¤ Τερλίκ’ ή ταρλίκ’: κάλυμμα σε σχήμα φεσιού από κετσέ στην αρχή και από χασεδένιο ύφασμα, κεντημένο αργότερα. Από το τελευταίο (ή και από κετσέ) αποτελούνταν το καβούκ ( ή χαβούγ΄/ χαβουχ’) και το φορούσαν παλαιότερα οι Τούρκοι. Το χασεδένιο τερλίκ’ το φορούσαν από κάτω από την κετσέ και το φέσι αργότερα, για τον ιδρώτα. Είχε στο γύρω του από την κάτω πλευρά πούρτζα (δηλαδή σαντζάκι) και στην κορφή κουκούλ’, είδος μικρής φούντας.

 

¤ Το παπακ’ ή παπάγ’: κάλυμμα από δέρμα προβάτου με φόδρα από μέσα ή και από αστρακάν’ στο πάνω επίπεδο.

 

¤ Κουκούλα: φοριόταν αρχικά μόνο από τους Λαζούς που χρησιμοποιούσαν ζίπκα. Κατόπιν από τους νέους της Κρώμνης και της Σάντας. Φτιαχνόταν από λεπτό εγχώριο μαύρο σάλι ή τσόχα με δυο ταινίες μακριές από το ίδιο ύφασμα που τυλίγονταν γύρω από το μέτωπο και κύκλωναν το κεφάλι με δέσιμο στο πίσω μέρος. Οι ταινίες αυτές έφεραν στο γύρο και στο μέρος της κεφαλής που ήταν η κουκούλα, σιρίτια χρυσοκεντημένα. Κρόσσος υπήρχε και στην κορυφή του καλύμματος.

 

¤ Φεσ’ ή φασ’: ήταν κόκκινο ή βυσσινί ή και μαύρο με φούντα πίσω (τουρκ. πισκιούλ’, πισκίλ’) από νήματα μαύρα ή γαλάζια. Γύρω του έδεναν μαύρο τσιτ’ ή τσαλμά (τουρκ) και οι νέοι την τσαβράν. Σε παλαιότερα χρόνια φορούσαν και οι γυναίκες φέσι με φούντα. Στην Κρώμνη συνηθιζόταν το φενερλίν’ κιουλλάχι, είδος φέσι πτυχωτό με ειδικό μεταξωτό λεπτό περιτύλιγμα πολύχρωμο που κατασκευαζόταν στην Τρίπολη της Αφρικής.

 

Σαν περιβλήματα μαζί με τα καλύμματα της κεφαλής έφεραν διάφορα υφάσματα λεπτότατα, τετράγωνα με σταμπωτά λουλούδια στην παρυφή ή και σε όλη την επιφάνεια, τα λεγόμενα τσίτεα ή και άλλο μαντήλι χρωματιστό βαμβακερό, μεταξωτό ή λινό. Ένα τέτοιο περίβλημα ήταν και η σερβέττα από λεπτό μαύρο πανί που παλαιότερα ήταν κίτρινο. Την σερβέττα την τύλιγαν ολόγυρα στην κετσέ και στο φέσι, ενώ οι αρχιερείς την τύλιγαν κάποτε γύρω από το καλυμαύχι.

ΠΑΙΔΙΚΟΣ:

Τα κορίτσια κάλυπταν το κεφάλι με δουλπάν ή με γιαζμά λευκή ή κίτρινη με χρωματιστά κλαδιά.

 

ΓΥΝΑΙΚΕΙΟΣ:

¤ Τάπλα: δισκοειδές χαμηλό κάλυμμα της κεφαλής που έφερε εσωτερικώς λεπτό στρογγυλό έλασμα. Το τμήμα που υπήρχε στο πάνω μέρος της κεφαλής σχημάτιζε δίσκο ενώ ο γύρω από το μέτωπο και προς τα πίσω γύρος παρουσίαζε ταινία 2-3 δακτύλων. Ο γύρος ήταν καλυμμένος με λεπτότατο σταμπωτό κόκκινο ύφασμα, το πολίτ’κον τσίτ’, δεμένο με τέτοιο τρόπο ώστε να φαίνονται τα χρωματιστά του σχήματα, τα πλούμια. Το κάτω τμήμα του στο μέτωπο άφηνε να διακρίνεται σειρά νομισμάτων δωδεκάγροσων (ρουμπιέδων) ή εικοσιπεντάγροσων (γαζίων) με τρύπα στο πάνω μέρος και ραμμένων με τέτοιο τρόπο ώστε το μισό του ενός να καλύπτει το μισό του διπλανού. Στα δυο άκρα της σειράς ήταν ραμμένα ένα ή κάποτε και δύο μεγαλύτερα φλουριά (μαχμουδιέδες)-75 γροσίων). Το σύνολο των φλουριών έφτανε τα 33-35. Άλλά μικρά φλουριά ήταν συχνά ραμμένα σε μικρές στενές κορδέλες μεταξωτές μαύρες (γαϊτάνια), οι οποίες, εξαρτημένες πλαγίως δεξιά κα αριστερά από το γύρο της τάπλας, έδεναν πίσω ή και κάτω από την πλεξίδα ή τις πλεξίδες. Η τάπλα όταν δεν έφερε τεπελίκ’ ή όταν δεν αντικαθίστατο από το κουρσίν, εκαλύπτετο με πυκνές σειρές νημάτων μαύρων ή γαλάζιων μεταξωτών κεντημένων με κύκλους ακτινοειδώς από το γύρω προς το κέντρο.

¤ Τεπελίκ’ (τουρκ. ταπαλίκ’): ήταν τάπλα που έφερε στην πάνω επιφάνεια ραμμένο λεπτό στρογγυλό ασημένιο ή επίχρυσο έλασμα με ανάγλυφα σχήματα ή με νομίσματα, βαλμένα το ένα δίπλα στο άλλο. Το έλασμα κάποτε αντικαθιστά χρυσοκέντητο τμήμα.

¤ Το φιντσάν’ ή κουκούλ’: το φορούσαν οι ηλικιωμένες. Σε μεταγενέστερους χρόνους φορούσαν τα τσαμπάρα, δηλαδή πολλά τσίτεα το ένα πάνω στο άλλο με μια βοχτσά πάνω από όλα.

 

Από τα τσίτεα που υπήρχαν στα τσαμπάρα εκείνο που δενόταν ήταν λευκό ενώ τα υπόλοιπα ήταν σκούρου χρώματος ή μαύρα. Το τεπελίκ’ καθώς και την τάπλα έφεραν στην κεφαλή κάπως λοξά και χαμηλά κάπως στο μέτωπο. Τα δύο αυτά είδη κεφαλοκαλυμμάτων καθώς και το κουρσίν στερεωνόταν με κορδόνια μεταξωτά, που δένονταν ή πίσω και κάτω από την πλεξίδα ή κάτω από το λαιμό αφού περνούσαν κάτω από τα αυτιά.

 

¤ Το κουρσίν ήταν είδος τεπελίκι κεντημένο πάνω με χρυσό νήμα ή με κεντημένο άνθος στο μέσο. Κάποτε έφερο κρόσσο από νήματα χρυσά και κρέμονταν στον αριστερό κρόταφο. Ολόγυρα είχε φλουριά και δενόταν με δύο δέρματα κάτω από την πλεξίδα.

 

¤ Στη Λιβερά χρησιμοποιούσαν τετράγωνο, διπλωμένο τριγωνικά, λευκό μαντήλι, την κατζοδέτραν, που κάλυπτε όλο το τριχωτό μέρος της κεφαλής. Τα άκρα της στριφογύριζαν και έδεναν πάνω από το μέτωπο. Πάνω της έδεναν με όμοιο τρόπο και άλλο κάλυμμα, το λετζέκ’, μαντήλι βαμβακερό με σταμπωτά κλαδιά και πάνω του δεύτερο λετζέκ’.

 

¤ Το τερλίκ’ και ταρλίκ’, κάλυμμα της κεφαλής κεντημένο με χρωματιστά νήματα, έφερε κάποτε νομίσματα στο γύρο, πούρτζα (σατζάκι) και κέντημα σε σχήμα μικρών τριγώνων.

 

¤ Η βαλά, το νυφικό κάλυμμα, χρησιμοποιούταν στο Ακ Νταγ Ματέν. Το πουλλούν ή πουρλούν (Κοτύωρα) ήταν λεπτό κόκκινο ή πράσινο νυφικό κάλυμμα.

 

¤ Το σαλ’ ήταν μάλλινο ύφασμα τετράγωνο μονόχρωμο ή πολύχρωμο που κάλυπτε σαν μπέρτα την κεφαλή, τα νώτα και τη μέση.

 

¤ Το τσαρκούλ’, πλατύ σαν το τούρκικο σαρτσάφ’ ήταν κάλυμμα μεταξωτό λευκό που κάλυπτε όλο το σώμα της γυναίκας από την κεφαλή ως τα πόδια. Στο Καραπερτσίν Αμισού, τσαρκούλ’ έλεγαν και το καμαρωτέρ’.

 

¤ Η καγιά ήταν επίσης ποδήρης καλύπτρα. Το καμαρωτέρ’ ήταν η συνήθης νυφική καλύπτρα (στη Λιβερά λεγόταν και καμάρα). Λεγόταν και τουβάκι (Κοτύωρα, Σινώπη) καθώς και λετζέκ’ (Σούρμενα) και τουλ’ (Πουλαντζάκη).

 

 

ΚΟΣΜΗΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΣ

Οι γυναίκες του Πόντου είχαν τα φλουριά της τάπλας, που διακοσμούσαν το μέτωπο και τις δύο στενές ταινίες που έδεναν κάτω από την πλεξίδα. Επίσης είχαν το τεπελίκ’, ασημένιο ή επίχρυσο δίσκο και το χιλάλ’ στο μέτωπο αντί των νομισμάτων της τάπλας. Ήταν πλεκτή από χρυσό σύρμα ταινία της οποίας το μήκος ήταν όσο και η απόσταση μεταξύ των δύο κροτάφων. Τα σκουλαρίκια ήταν συνήθως καφασωτά και στενόμακρα.

 

¤ Τα τετίκια ή τατίκια, κοσμήματα των πλεξίδων φτιαγμένα από εφτά ασημένιες αλυσίδες που η κάθε μια έφερε στο άκρο από ένα φλουρί πεντάγροσο (τουρκ. βεσλίκ) που κρεμόταν από πλατύ ασημένιο ή χρυσό τμήμα. Κάποτε έφερε και ματόχαντρα και σαμσάδες «για το μάτι».

 

¤ Το τσαφ’ ήταν κόσμημα της κεφαλής που αντικαθιστούσε τα φλουριά στα χωριά και που κρεμόταν από το κουρσίν, αποτελούμενο από διπλή σειρά αλυσίδες, που η κάθε μία έφερε στα δύο άκρα ασημένια τμήματα και επίχρυσα μονόγροσα ή ψευτοφούλιρα.

 

¤ Το τουλπίρ’: το Ακ Νταγ Ματέν ήταν ασυμένια αλυσίδα με πόρπες αριστερά και δεξιά της κεφαλής που καρφώνονταν στα καλύμματα της κεφαλής.

 

¤ Τα μαλλοδέματα, δεσίματα των μαλλιών, ήταν στην αρχή γαϊτάνια μεταξωτά. Σε μεταγενέστερη εποχή έγιναν ασημένιες αλυσίδες από τις οποίες ήταν εξαρτημένα ασημένια νομίσματα και ματοζήνιχα που τα κρεμούσαν στις πλεξίδες τα κορίτσια και οι νεαρές γυναίκες.

 

Πηγές: Δ.Η. Οικονομίδου, Περί αμφιέσεως, Αρχείον του Πόντου Β1929, σσ8 κεξ.

Οδ. Λαμψίδου- Αρ. Ραζή, Ευρετήριον απεικονίσεων και φωτογραφιών του Πόντου και των Ελλήνων Ποντίων 1977, σ. 297.

Δ.Η. Οικονομίδου, Περί αμφιέσεως, ό.π. σσ.25 κεξ. Οδ. Λαμψάκου ο.π. (σσ)297

Δ.Η. Οικονομίδου, Περί αμφιέσεως, ο.π. (σσ) 45-47.

 

Για να δείτε τις εικόνες με τα κεφαλοδεσίματα, επισκεφθείτε το τμήμα > Ενδυμασίες/Κεφαλοδεσίματα

 

 

 

Από τον τύπο

  • Ο υποψήφιος του Δημοκρατικού κόμματος για τον Λευκό Οίκο, Τζο Μπάιντεν, κατηγόρησε τον Ρεπουμπλικάνο πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ ότι χρησιμοποιεί τον στρατό των ΗΠΑ «εναντίον του αμερικανικού λαού» και κατήγγειλε το γεγονός ότι έγινε χρήση δακρυγόνων εναντίον «ειρηνικών διαδηλωτών» για να φωτογραφηθεί μπροστά σε μια εκκλησία και να προσελκύσει την προσοχή των μέσων ενημέρωσης στον ίδιο.

  • Ένα Monaco, με αφορμή την πρόσφατη αναγόρευση της TAG Heuer ως επίσημου χορηγού και χρονομέτρη του Grand Prix de Monaco Historique...

  • Ολοκληρώθηκε χθες η επιστροφή όλων των εκπαιδευτικών δομών στη «νέα κανονικότητα», με την επαναλειτουργία νηπιαγωγείων, δημοτικών σχολειών και των δομών ειδικής αγωγής.

  • Πέρασε ένας χρόνος, από τον περασμένο Ιούνιο, όταν οι πρόωρες επιλογές για την ηγεσία της Δικαιοσύνης από την τότε κυβέρνηση, εν μέσω προεκλογικής περιόδου, είχαν δημιουργήσει μείζον πολιτικό θέμα, καθώς έφθασε στο σημείο ο τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας να μην υπογράψει τα σχετικά διατάγματα και οι επιλογές αυτές να ακυρωθούν.

  • Να αποδείξει, για τέταρτη φορά στην ιστορία της, τις ικανότητες προσαρμογής στις νέες συνθήκες που έχει προκαλέσει η πανδημική κρίση καλείται η Aegean. Ωστόσο, το στοίχημα της ισχυροποίησης των ρυθμών ανάπτυξης, που πέτυχε κατά τις κρίσεις του 2010 και του 2016-2017, αυτή τη φορά είναι πιο δύσκολο από ποτέ.

  • Ενδεικτικά είναι τα αποτελέσματα μελέτης που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο The New England Journal of Medicine και η οποία εξέτασε τις περιπτώσεις 8.910 ασθενών με COVID-19 που νοσηλεύτηκαν σε 169 νοσοκομεία σε Ασία, Ευρώπη και Βόρεια Αμερική. Οπως αποδείχθηκε, ένας από τους παράγοντες για αυξημένη πιθανότητα θανάτου των ασθενών ήταν και το κάπνισμα.

  • Τις πρώτες δέκα εβδομάδες που μεσολάβησαν από την ανάληψη των καθηκόντων της στην Προεδρία της Δημοκρατίας, η κ. Σακελλαροπούλου προχώρησε σε πρωτοβουλίες οι οποίες διαμορφώνουν μια σύγχρονη ατζέντα παρεμβάσεων.

  • Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανήγγειλε το βράδυ της Δευτέρας (τοπική ώρα) ότι διέταξε να αναπτυχθούν «χιλιάδες βαριά οπλισμένοι στρατιώτες» και αστυνομικοί στην Ουάσιγκτον, για να ανακτηθεί ο έλεγχος της κατάστασης, χαρακτηρίζοντας «εγχώρια τρομοκρατία» τα επεισόδια των τελευταίων ημερών, μετά τον θάνατο 46χρονου Αφροαμερικανού και «ντροπή» τις ταραχές της Κυριακής στην ομοσπονδιακή πρωτεύουσα.

  • Οταν διορίστηκε υφυπουργός στο γερμανικό υπουργείο Οικονομίας και Ενέργειας με τομέα αρμοδιότητας τον τουρισμό το 2018, ο Τόμας Μπαράις σίγουρα δεν φανταζόταν ότι το χαρτοφυλάκιο θα αποδεικνυόταν τόσο μεγάλη πρόκληση.

  • Το πλάνο με το οποίο θα γίνεται η υγειονομική κάλυψη στα νησιά παρουσιάστηκε χθες στον πρωθυπουργό από τους συναρμόδιους υπουργούς, σε σύσκεψη που έγινε στο Μέγαρο Μαξίμου. Σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ», η κομβική φιλοσοφία είναι να δημιουργηθεί ένα «τυποποιημένο σύστημα», ώστε για κάθε κρούσμα που πιθανόν να υπάρξει σε κάποιο νησί να ακολουθείται συγκεκριμένο πρωτόκολλο.

  • Mε κέρδη αλλά μακριά από τα υψηλά ημέρας έκλεισε το Χρηματιστήριο, καθώς δεν έλειψαν από κάποιους επενδυτές οι ενδοσυνεδριακές ρευστοποιήσεις των κερδών του προηγούμενου διαστήματος, με τη συναλλακτική δραστηριότητα να παραμένει ανεβασμένη δείχνοντας την επιστροφή του ενδιαφέροντος στο Χ.Α.

  • Ο οργανοληπτικός έλεγχος του ελαιολάδου είναι απαραίτητο κριτήριο για την αξιολόγηση της ποιότητάς του.

  • Τυπικά είναι νωρίς για να σκεφτόμαστε διακοπές, αλλά λίγο η κλεισούρα του περασμένου διμήνου, λίγο οι ανακοινώσεις επαναλειτουργίας εμβληματικών τουριστικών μονάδων, δεν θέλει και πολύ ο άνθρωπος να αποκτήσει τάσεις φυγής.

  • Ημέρα ανόδου ήταν η χθεσινή για τις διεθνείς κεφαλαιαγορές, χάρις στις ενδείξεις ότι ο κλάδος της μεταποίησης και στην Ευρώπη αλλά και στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει σχετικά βελτιώσει την επίδοσή του.

  • Το κοτόπουλο, ολόκληρο ή σε μερίδες, είναι συνηθισμένο πιάτο στο Μαρόκο. Ωστόσο, στη συνταγή αυτή χρησιμοποιούμε στήθος κοτόπουλου χωρίς κόκαλο και πέτσα, για να μειώσουμε τον χρόνο μαγειρέματος.

  • Για ανθρωποκτονία κάνει λόγο η έκθεση της ιατροδικαστικής υπηρεσίας της κομητείας Χένεπιν μετά τη νεκροψία-νεκροτομή στη σορό του 46χρονου Αφροαμερικανού Τζορτζ Φλόιντ, που κατέληξε στο συμπέρασμα ότι πέθανε από «καρδιοπνευμονική ανακοπή» εξαιτίας της πίεσης που ασκήθηκε στην πλάτη και στον λαιμό του.

  • Πόσο ελαιόλαδο να βάλω; Στο φούρνο ή στην κατσαρόλα είναι καλύτερα; Πόσο νερό να προσθέσω;

  • Γνωστοί σεφ μαγειρεύουν από το σπίτι τους για τον Γαστρονόμο και μας στέλνουν comfort συνταγές, φωτογραφημένες με το κινητό τους. Σήμερα ο Άγγελος Μπακόπουλος μαγειρεύει μοσχάρι στιφάδο με φασολάκια και μάραθο.

  • Γεωγραφικά είναι ευνοημένη, γιατί έχει άπλα.

Καιρος στην Αττικη

Partly Cloudy

15°C

Athens

Partly Cloudy

Humidity: 55%

Wind: 19.31 km/h

  • 24 Mar 2016

    Mostly Clear 18°C 11°C

  • 25 Mar 2016

    Thunderstorms 17°C 8°C

Αναζητηση